Connect with us

Entertainment

ከቡና ወደ በለስ

Published

on

ከቡና ወደ በለስ

ከቡና ወደ በለስ | አሳዬ ደርቤ በድሬ ትዩብ

ዘወትር ከምሳ በኋላ ለቡና መጠጫ የመደብኩትን ወርሃዊ በጀት ከኮዱ ላይ ገንጥዬ በማንሳት ወደ ‹‹በለስ›› ካዛወርኩት ሁለት ሳምንት አለፈኝ፡፡

ይሄን ውሳኔ የወሰንኩት ባለፈው ቪኦኤ ስለ ሀገራችን የቡና ምርት ስጋት ላይ መውደቅ ሲዘግብ ከሰማሁ በኋላ ነው፡፡ ቪኦኤ ያቀረበው ዘገባ በውጭ አጥኚዎች የተጠና ሲሆን… ጥናቱ የሃገራችን የቡና ምርት በሚቀጥሉት አመታት አሁን ካለበት በግማሽ እንደሚቀንስ የሚገልጽ ነው፡፡

ለነገሩ ጥናቱን ባያቀርቡትም የሐረር ገበሬ ቡናውን እየመነጠረ በጫት እየተካው መሆኑን በዐይኔ በብረቱ አይቼ አረጋግጫለሁ፡፡
ስለዚህ እየጠፋ ያለውን ማስወገድ፣ እየተስፋፋ ያለውን መላመድ አስፈላጊ በመሆኑ የቡና ሱሴን በበለስ ለመተካት መሞከሬ አግባብነት ያለው ይመስለኛል፡፡

እንዳልኳችሁ ከአንጀት የማይደርስ ምሳዬን ለኮፍ ለኮፍ ካደረኩ በኋላ ወደ በለስ ደንበኛዬ ጋር በመሄድ አንድ ሶስት በለስ ጣል ሳደርግበት ሆዴ ብቻ ሳይሆን መንገድ ላይ ካልሾለኩኝ እያለ የሚታገለኝ ቦላሌዬም ባለበት ይረጋል፡፡

ባለፈው ታዲያ ባጋጣሚ ምሳዬን የበላሁት ከአንዲት የስራ ባልደረባዬ ጋር ስለነበር የዘወትር ተግባሬን ለመፈጸም አልቻልኩም ነበር፡፡ እናም በባልደረባዬ ትከሻ ተከልዬ የበለስ ደንበኛዬን ባላዬ ሙድ ላሽ ልለው ስል ‹‹አባው›› እያለ ይጠራኝ ጀመር፡፡

እንዳልሰማ ሰው ሆኜ ለማለፍ ስሞክር ጭራሽ ከኋላዬ ተክትሎ ‹‹ዋይ አይተን አደለም እንዴ የምጣራው›› አይለኝም!
‹‹እኔን ነው?›› አልኩት የጨመደደኝን እጁን ከሸሚዜ ላይ እያነሳሁና እየተቆጣሁ፡፡

‹‹ዋይ እኔን ነው አትበለኝ እንጂ! ለደንበኛዬ ብዬ ሙርጥ በለስ አስቀምጨልህ እንጂ ለምን አባክ የፈለኩህ መስሎህ ነው?›› በማለት በቁጣ ሲናገረኝ… ብስጭቱ ከአንድ ደህንነት እንጂ ከአንድ የበለስ ነጋዴ የማይጠበቅ ስለሆነብኝ ድምጼን እያለሰለስኩና ጉንጩን እየደባበስኩ ‹‹ለዛሬ ይቅርብኝ ብዬ ነው›› በማለት አልፌው ሄድኩኝ፡፡

READ  በሀገሪቱ ሰባት ብሔራዊ ፓርኮች ህጋዊ ሰውነት ማግኘታቸው ተጠቆመ

ያም ሆኖ ደንበኛዬን እንጂ በማንጎ ዋጋ በለሴን እየገዛሁ መመገቤን አልተውኩም፡፡

ችግሩ ግን በቡና ፈንታ ወደ በለስ ተጠቃሚነት ከተዛወርኩበት ጊዜ አንስቶ ወገቤ መግረር፣ እንብርቴ መጠጠር ከመጀመሩም በላይ የመጸዳጃ ቤት ቆይታዬም ረዥም ሁኗል፡፡ መጸዳጃ ቤት ውስጥ የማየው ፍዳ ልጇን ለመገላገል ወደ ሆስፒታል ከገባች እናት ጋር ሲነጻጸር በማማጥም ይሁን በመንቆራጠጥ የእኔው ሳያይል አይቀርም፡፡ ልዩነቱ ከእኔ ምጥ የሚጠበቅ ‹‹ቁስ-አካል›› አለመኖሩ ነው፡፡

ባለፈው እንደውም ከአንድ ሆቴል መጸዳጃ ቤት ገብቼ ‹‹እእእእእእህህህ›› የሚል ቅላጼ ያለው ረዥም ምጥ እያማጥኩ እንዳለ አንድ ድምጹን እንጂ መልኩን ያላየሁት ሰውዬ በትዕግስት ሆኖ መጸዳጃ ቤቱን እንዲለቅለት ሲጠብቀኝ ከቆዬ በኋላ ‹‹ምን በልተህ ነው እንዲህ ሆድህ የደረቀው?›› በማለት ጠየቀኝ፡፡
‹‹በለስስስስስ››
‹‹ውይ እሱን በልተህ ከገባህማ በቃላሉ አትወጣም››
‹‹አልወጣልኝ ብሎ ነው እንጂ መውጣቴስ አይቀርም›› አልኩት፡፡
‹‹አትወጣም ስልህ!››
‹‹ለምን አልወጣም?››
‹‹እሱን ቤተ-መንግስት ሂዲና ጠይቃቸው! እኔ የማውቀው ከዛሬ ነገ ይወጣሉ እያልኩኝ ሃያ አምስት ዓመት መጠበቄን ብቻ ነው›› ብሎኝ በራሱ ንግግር እየሳቀ ጥሎኝ ሄደ፡፡
.
የሰውዬውን አሉባልታ ችላ ብለን ወደ ምጡ ስንመለስ… ምንም እንኳን የበለስ ጣዕም የተመቸኝ ቢሆንም በሌላ መልኩ ግን የሚያስከትለውን ድርቀት መቋቋም አልቻልኩም፡፡ እንደውም አንዳንድ ጊዜ በምጤ መሃከል ትንሽ እረፍት ወሰድ አድርጌ ሳስበው ‹‹ጣና ሐይቅንም እንደ እኔ ሆድ የድርቀት ስጋት ያመጣበት ‹ጣና-በለስ› የሚባል ፕሮጀክት ይሆን?›› የሚል ስያሜን መሰረት ያደረገ ጥያቄ አንስቼ ወደ ምጤ እመለሳለሁ፡፡
‹‹እእእእእእእህህ››
በነገራችን ላይ ከበለስ ጋር ያስተዋወቀኝ አንድ ጓደኛዬ ሲሆን መፍትሔውንም ቢጠቁመኝ ብዬ ቀኑን ሙሉ ስልኩ ላይ ስደውልለት ከዋልኩ በኋላ አመሻሽ ላይ ስልኬን አንስቶ ሽግሬን ከጠየቀኝ በኋላ ‹‹ምን ብጠጣበት ይሻለኝ ይሆን?›› ብዬ ለጠየኩት ጥያቄ የመለሰልኝ መልስ እንዲህ የሚል ነበር፡፡
‹‹ምን አባክ ሞቶ ሃምሳ ጊዜ ድርቀት፣ ድርቀት እያልክ ታደርቀኛለህ? ሎምን ጡይት ጠጥተህ ባንድ ፊቱ ዱፍት አትልም››

READ  የህወሃት ታሪክን በሰነድ የማስቀመጥ የመጀመሪያው ምእራፍ ስራ ተጠናቀቀ

DIRETUBE

 

Continue Reading

Art and Culture

መጨከክ | አሳዬ ደርቤ በድሬ ቲዩብ

Published

on

መጨከክ | አሳዬ ደርቤ በድሬ ቲዩብ

መጨከክ | አሳዬ ደርቤ በድሬ ቲዩብ

ከሰባት ሰማይ ስር ካለ ጎጆ መሃል
ማጣት፣ መንጣት እንጂ…
ኦናነት ታቅፎ -አይቻልም መጉደል፡፡
.
ልክ እንደ ማረሻው- እንደ መኮትኮቻው
አንገቱን ቀልብሶ ምነው ሆዴን በላው?
የሰለብኩ ይመስል ቆሎውን ከቃጢው፡፡
እንዲህ ነው ሲታጣ- እንዲህ ነው ሲቸግር
ቁራሽ አልባ ሰፌድ- ጥሬ ያጣ ሴደር
የቆፈነው መዳፍ- እንጨት መሰል እግር
የተጠማ እንስራ- ያቀረቀረ አንገት
ምድርን የሚወቅስ- ስቃይ ያዘለ ፊት፤
.
አሁን እግር ጥሎህ ከጎጆው ብትከትም
እግዜሩን አይወቅስም፣ መንግስቱን አያማማም
ቢጠናም ቀኑን ነው- አቀርቅሮ ‘ሚረግም፡፡
ግና እንደምታዬው…
ከኩበት ኩይሳው- ከወናው ሙሃቻ
ከአመዱ መሃከል- ከምዳጃው ዳርቻ
መንግስት ተዠርፍጧል- በአምሳለ ጉልቻ
ቁናው ጥሬ ሲይዝ- ‹‹ግብር አምጣ›› ብቻ!
እዚህ ጉልቻ ላይ ወረቀት ይጣዳል
ሪፖርት ተሰፍቶ እንጎቻ ይሆናል፡፡
ከዚያም…
ቁና ሙሉ ቁጥር- አሃዝ ተደምሮ
የተሰጠው አባት-ያው’ና አቀርቅሮ
በረመጥ አገር ላይ እሳት ተቸግሮ፡፡
.
ዋናው ማምከን እንጂ- አብዝቶ መበደል
እንደ እንቅብ፣ ሞሰቡ- ምድጃው ጭር ሲል
ለካስ አንደ ዶሮ- ሰው’ም ይጨክካል፡፡

 

READ  ህንድ የአንድ ቢሊዮን ዶላር ብድር ለኢትዮጵያ እንደምታቀርብ አስታወቀች
Continue Reading

Education

ጥናቶች ስለ ‹‹አደፍርስ›› ምን አሉ?

Published

on

ጥናቶች ስለ ‹‹አደፍርስ›› ምን አሉ?

ዳኛቸው ወርቁ የኢትዮጵያን ሥነ ጽሑፍ በዓለም አቀፍ መድረክ ካስተዋወቁ በጣት ከሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን ጸሓፍት አንዱ ሲሆን፤ አደፍርስ በሚል የፈጠራ ጽሁፉም ይታወቃል፡፡ የድርሰት ስራው ዛሬም ድረስ ላሉ አንባቢያን ግርታን የሚፈጥር ከመሆኑም ባሻገር ልብ ወለዱን አንብቦ ለመረዳት ብዙዎች ሲቸገሩ ይስተዋላሉ፡፡ ሃያሲያኑ ግን ድርሰቱ ለስነ ጽሁፍ መበልጸግ የራሱ ጉልህ ሚና እንዳለው በማመላከት በመጽሐፉ ላይ የተለያዩ ጥናቶችን አድርገዋል፡፡ ከብዙ በጥቂቱ ለማስቃኘትም እነሆ…

ዘውዱ አክሊሉ(1973) ‹‹በአደፍርስ ልብ ወለድ ውስጥ የሚገኙ ምሳሌያዊ አነጋገሮች›› በሚል ርዕስ ጥናት አሰናድቶ ስለ ምሳሌያዊ አነጋገር ምንነት፣ መሰረታዊ አመጣጥና አገልግሎት ገለጻ አድርጓል፡፡

ዘውዱ በአማርኛ ሥነ ጽሁፍ ውስጥ ምሳሌያዊ አነጋገሮች በትክክለኛ ቦታ እየገቡ የታሰበውን ሀሳብ በጉልህ ሲገልጹ ከሚታይባቸው ልብ ወለዶች መካከል አንዱ አደፍርስ መሆኑን ገልጿል፡፡ በተለይ በባላባቱና በጭሰኛው መካከል ያለውን ግንኙነት ለማሳየት ረድቷል፡፡ በምሳሌነትም በልብ ወለዱ ላይ ከተካተቱት የምናብ ዓለም ሰዎች የወይዘሮ አሰጋሽን እምነትና ማንነት የሚወክሉትን ሥርአተ ማህበር በሚነገሯቸው ምሳሌያዊ አነጋገሮች ውስጥ እንዴት እንደተገለጸ ለማሳየት ሞክሯል፡፡ ማጠቃለያውም የሚነግረን በጉልተኛ ስርአተ ማህበር ውስጥ ያሉት ፊውዳሎች አገዛዝም አንታዘዝም ያሉትን የመደብ ተቀናቃኞች ለማሞገሺያና ማበረታቻ ምሳሌያዊ አነጋገሮችን እንደሚጠቀሙ ነው፡፡

ፈቃደ አዘዘ(1990) ‹‹ የገለጻና የምልልስ ፋይዳ በአደፍርስ የመጀመሪያ ምእራፍ›› በሚል ርዕስ በኢትዮጵያ ቋንቋዎችና ስነ ጽሁፍ መጽሔት ላይ ያቀረበውን ደግሞ እንመልከት፦
ፈቃደ በዚህ ጥናቱ አደፍርስ ልብ ወለድ እስከዛሬ ከታተሙት የአማርኛ ልብ ወለዶች በተለይ በአጻጻፍ ቴክኒኩ እመርታ የታየበት ልብ ወለድ መሆኑን በመግለጽ፤ ይህ የአጻጻፍ ቴክኒክ የታመቀበት ነው ያለውን የመጀመሪያ ምእራፍ ብቻ ወስዶ በገለጻ( ዲስክሪፕሽን) እና በምልልስ ( ዲያሎግ) አማካኝነት አካዳሚያዊ ውይይት መክፈት የሚል አላማን አንግቦ የተከናወነ በመሆኑ ለስነጽሁፍ ተመራማሪዎችም በር ከፋች ሆኗል፡፡

READ  በ42ኛው የዓለም አገር አቋራጭ ሻምፒዮና ኢትዮጵያ እስካሁን 1 ወርቅና 3 የብር ሜዳሊያዎችን አግኝታለች

እንደ ፈቃደ አዘዘ እይታ በአደፍርስ መጀመሪያው ምእራፍ ላይ የቀረበው ሰፊ ገለጻ የአካባቢውን ማህበረሰብ ማንነት ለመጠቆም የሞከረ ነው፡፡ ይህ ሲባል የአካባቢውን ተፈጥሮአዊ ገጽታ፣ የነዋሪውን ሐይማኖትና ታሪክ፣ በአካባቢው የሚኖሩ ሰዎችን ከየትመጥነት(ጎሳ) በቀጥታ ከመንገር ይልቅ በፈጠራዊ አቀራረብ ማሳየት ችሏል፡፡ ድርሰቱን ፈቃደ እንደሚያሄሰው ‹‹ ምሳሌያዊ አጠቃቀምን በመጠቀም ሆን ብሎ የድርሰት አጻጻፍ ቴክኒኩን ለማበልጸግ የሞከረ የመጀመሪያው የአገሪቱ ልብ ወለድ ደራሲ ዳኛቸው ነው›› የሚል መደምደሚያ ሰጥቷል፡፡

ትንሳኤ ሰርሃኔ (1978) ‹‹ የስነ ቃል አጠቃቀም በአደፍርስና በፍቅር እስከ መቃብር ውስጥ›› በሚል ርዕስ ጥናት አዘጋጅቷል፡፡ የስነ ቃል አገልግሎት በአደፍርስ ተረትና ምሳሌዎች ለምክርና በክርክር ጊዜ ለሚነሱ ቅራኔዎች በአስረጂነት መዋላቸውን፤ ተረት ለይዘት ማበልጸጊያና ለአጻጻፍ ቴክኒክ ማጎልበቻነት ማገልገሉን፤ አፈ ታሪክ ገጸ ባህሪያት በድርጊታቸው፣ በእምነታቸውና በፍልስፍናቸው ማንነታቸውን ለማሳወቅና እና በገጸ ባህሪያት መካከል ያለውን ቅራኔ ለማጉላት መርዳቱን፤ የፍቅር ግጥም የገጸ ባህሪያን ማንነት ለማሳወቅ፣ መቼቱን ለማጉላትና አካባቢያዊ ለዛ ለመስጠት፣ የህብረተሰቡንም ውስጣዊ የስሜት ንዝረት ለመግለጽ ማስቻሉን፤ የቀረርቶና የፉከራ ግጥም ደግሞ የገጸ ባህሪያቱን ማንነት ለማሳወቅና በሁለቱ መደቦች መካከል ያለውን ግጭት አክርሮ ለማሳየት መዋላቸውን ገልጿል፡፡

ትንሳኤ በማጠቃለያ ላይ እንዳሰፈረው ደራሲያን ስነ ቃል ለይዘት ማበልጸጊያ፣ ለገጸ ባህሪያት መቅረጫ፣ ለመቼት ገለጻ፣ ለአደራረስ ቴክኒክ ማጎልበቻ የሚጠቅሙ ሲሆን፤ ነገር ግን በአብዛኛው ሆን ብሎ ስነ ቃልን ለተለያዩ ተግባሮች ሲገለገል የሚስተዋለው ዳኛቸው መሆኑን ያስረዳል፡፡

ቴዎድሮስ ገብሬ (2001) ‹‹ በአማርኛ የርዕይ መነጠቅ ልቦለዶች›› በሚል ርዕስ ‹‹ በይነ ዲሲፕሊናዊ የስነ ጽሁፍ ንባብ›› በሚለው መጽሐፍ ውስጥ ስለ አደፍርስ ጥልቅ ግንዛቤ ይዞ ተነስቷል፡፡ ጥናቱ ትኩረት የሚያደርገው በአራት ልብ ወለዶች ማለትም በፍቅር እስከ መቃብር፣ የቴዎድሮስ እንባ፣ ከአድማስ ባሻገር፣ እና አደፍርስ ላይ ሲሆን፤ ዋና ዓላማውም በእነዚህ አራት ልብ ወለዶች ውስጥ የሚኖሩ የጋራ ጉዳዮችን እና ተመሳሳይ ገጽታዎችን ፈልጎ ማግኘትና ነቅሶ ማሳየት አብይ ትኩረት በማድረግ ድርሰቶቹ የርዕይ መነጠቅ ልብ ወለዶች ናቸው የሚለውን መላምት ማረጋገጥ ነው፡፡ በተጨማሪም ልብ ወለዶቹ በሁለት ታላላቅ የለውጥ እንቅስቃሴዎች መካከል በመከየናቸው ( ከ1953ቱ የመፈንቅለ መንግስት ሙከራ እና በ1966ቱ አብዮት መሆ ኑን ልብ ይለዋል፡፡)

READ  የህወሃት ታሪክን በሰነድ የማስቀመጥ የመጀመሪያው ምእራፍ ስራ ተጠናቀቀ

ዘመኑን ማንጸሪያ በማድረግ ከታሪክ አኳያ በማጥናት ማህበረ- ፖለቲ ካዊ ፋይዳቸውን ማሳየት የጥናቱ ተጨማሪ ተግባር እንደሆነ ተጠቁሟል፡፡

ቴዎድሮስ ገብሬ ሌሎች የስነ ጽሁፍ ተቺዎ ችን አብነት በማድረግ አራቱ ስራዎች በየራሳቸው መንገድ የአማርኛን ስነ ጽሁፍ በይዘት በማበ ልጸግና በቅርጽ በማራቀቅ ረገድ አቻ የማይገኝላቸው ልሂቃን ስራዎች (ማስተር ፒስ) መሆናቸውን ገልጿል ፡፡ ትንታኔው እንደሚነ ግረን በአራቱም ልብ ወለዶች ውስጥ የተስተዋሉ የገጸ ባህሪያት ሞቶች አሉ፡፡ እነዚህ ሞቶች ደግሞ በተቀሩት ቋሚ ገጸ ባህሪያት ህይወት ላይ ጫናን መፍጠር የቻሉ ናቸው፡፡ ቢያንስ ቢያንስ የአንዱን ገጸ ባህሪ የኖሮ ፈለግ የሚያስትና ለፍጹማዊ ባይተዋርነት የሚዳርጉ ናቸው፡፡( ለምሳሌ የአደፍርስ ሞት ጺዎኔ ላይ ተጽእኖውን አሳርፏል፡፡) ይህን ሞት ተከትሎ ቋሚ ገጸ ባህሪያቱ ርዕያቸው ይነጠቃል፡፡ ቀቢጸ ተስፋ ላይ ይወድቃሉ፡፡ ሲገነቡት የኖሩት ህልማቸው በቅጽበት ይፈርሳል፡፡ ያዝኩት ያሉት ተስፋ በድንገት ከእጃቸው ያመልጣል፡፡ ለአብነትም ጺዎኔ ቤተሰቦቿን ገፍታ እከተማ መጥታ አደፍርስን ማግኘት ብታቅድም በአደፍርስ ሞት ምክንያት ግን ተስፋዋ ሁሉ ሲበንን እናያለን፡፡

እነዚህ ርዕያቸውን የተነጠቁ ገጸ ባህሪያት በልፋታቸው፣ በድካማቸው፣ በተስፋቸውና በጉጉታቸው ከንቱነት የተነሳ በህይወታቸው ፍጹም ተስፋ በመቁረጥ መጨረሻቸው ግዞት መውረድ ( ገዳም መግባት ወይም እስር ቤት ይሆናል፡፡) ለማሳያም ጺዎኔ በአደፍርስ ሞት ተስፋ በመቁረጧ ገዳም ገብታለች፡፡

በሌላ በኩል ልብ ወለዶቹን በጊዜው ከነበረ ታሪክና ፖለቲካ ጋር በማናበብ የትምህርት፣ የማህበራዊ፣ ለውጥና የተማሪዎች እንቅስቃሴ በልብ ወለዶቹ ውስጥ የተቀነቀኑ ጉዳዮች መሆናቸው ተጠቁሟል፡፡

አደፍርስም የዚሁ ማሳያ ሲሆን፤ ትናንትን የሚጠቅስና በትናንት የሚያዝን ብቻ ሳይሆን በዋናነት ነገን የሚተነብይ ከፍርሃት፣ ከስጋና ከጭንቀት ጋር ተዛምዶ የቀረበ ነው፡፡

READ  ዓለም አቀፉ የስደተኞች ቀን የፊታችን ማክሰኞ በጋምቤላ ይከበራል

አሰፋ መኮንን (2009) ‹‹ የትረካ ስልት በአደፍረስና ግራጫ ቃጭሎች›› በሚል ርዕስ ጥናቱን የሰራ ሲሆን፤ የትንተና አካሄዱ ከላይ የቀረቡትን ዋና ዋና ነጥቦች መሰረት አድርጎ አደፍርስ የተተረከው በሶስተኛ መደብ አንጻር በአብዛኛው በተመጠነ መልኩ ነው ይላል፡፡ ይህም ማለት ተራኪው ከገጸ ባህሪያቱ በስተጀርባ የተደበቀ እንዲሁም በልምድና በምልከታው ውሱን ነው፡፡ ይህ ደግሞ አደፍርስን ልዩ የሚያደርገውና የሃያኛው ክፍለ ዘመን አስተሳሰብ የሚለው መርህ የተተገበረበት ነው በማለት አስቀምጧል፡፡ ካሉት የንግግርም ሆነ የሀሳብ አቀራረብ መንገዶች ውስጥ አደፍርስ ነጻ ርቱእ ንግግርና ርቱእ የሀሳብ አቀራረብ ብቻ ገኖ የሚስተዋልበትና በውስጣዊ ግለ ወግ መልክ የተሞከረ ድርሰት እንደሆነ ጥናቱ አመላክቷል፡፡

በወፍ በረር እነዚህን ጥናቶች አየን እንጂ ስለ አደፍርስ ያጠኑ አጥኚዎች እነዚህ ብቻ አይደሉም፡፡ ከላይ የተመለከትናቸው ጽሁፎችም በመጠኑም ቢሆን አደፍርስ እንዴት እንደተጠናና ለስነ ጽሁፍ እድገት ምን አበርክቶ እንዳለው አሳይተውናል፡፡ ethpress

አዲሱ ገረመው

Continue Reading

Art and Culture

ደራሲው- «በደራሲው መፅሐፍ ድርሰትን ሲደርስ»

Published

on

ደራሲው- «በደራሲው መፅሐፍ ድርሰትን ሲደርስ»

ደራሲ በዓሉ ግርማ በኢሉባቦር ክፍለ ሀገር ሱጴ በምትባል ስፍራ በ1928 ዓ.ም ተወለደ፡፡ እድሜው ለትምህርት ሲደርስ የአንደኛ ደረጃ ትምህርቱን በልዕልት ዘነበወርቅ ትምህርት ቤት ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን ደግሞ በጄኔራል ዊንጌት ትምህርት ቤት አጠናቋል፡፡ ከዚያም በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በፖለቲካል ሳይንስና በዓለም አቀፍ ግንኙነት የትምህርት ዘርፍ የመጀመሪያ ዲግሪ ያገኘ ሲሆን፤ በዚሁ ተመሳሳይ መስክ ከአውሮፓ የማስተርስ ዲግሪውን ማግኘቱን የታሪክ ማህደሩ ያሳያል፡፡

ደራሲ በዓሉ ግርማ በተለይ በልብ ወለድና በፈጠራ የስነ ጽሁፍ ሥራዎች ከታወቁት የኢትዮጵያ የዘመኑ ደራሲዎች መካከል ተወዳጅነትና ዝናን ያተረፈ እውቅ ደራሲ ነበር፡፡ ከጻፋቸው ዘመን ተሸጋሪ ከሆኑ ድርሰቶችም፦ ከአድማስ ባሻገር፣ የቀይ ኮኮብ ጥሪ፣ የህሊና ደውል፣ ሐዲስ፣ ደራሲውና ኦሮማይ ተጠቃሽ ናቸው፡፡

የመጨረሻው መጽሐፉ የሆነው ኦሮማይ በወቅቱ በነበረው የደርግ መንግሥት ሊደገፍ ባለመቻሉ በ1976 ዓ.ም ለደራሲው ህይወት መጥፋት መንስኤ ሊሆን እንደቻለ ብዙ መላ ምቶች ተቀምጠዋል፡፡ ከሁሉም በላቀ መልኩ ደራሲው የተሰኘው የፈጠራ ሥራው ስለ ስነጽሁፍ ምንነት እና ጥቅም እንዲሁም ስለ ደራሲያን ዓለም በማስቃኘት ረገድ ወደር አይገኝለትም ይላሉ የሥነ ጽሁፍ ምሁራን፡፡ በዚህች አጭር ጽሁፍ ላይም የልብ ወለድ ድርሰት መጠነኛ ዳሰሳ በማድረግ ደራሲው ስለ ስነ ጽሁፍ ለማስተላለፍ የሞከረውን መልእክት ጭብጥ መድገም ነው፡፡

የልብ ወለድ ድርሰት መሰረታዊ ስርዓት እንዳለው በማተት የሚጀምረው የደራሲው ሲራክ ለአንድ ወጣትና ጀማሪ ምክር ሲለግሰው እናገኘዋለን፡፡ ወጣቱ ምክሩን ባይቀበለውም ቅሉ «የመጽሐፍህ ዋና ገጸ ባህሪ የአስራ አራት ዓመት ልጅ ሆኖ ሳለ የሚናገረውና የሚያስበው እንደ ዪኒቨርሲቲ ምሁር ወይም ብዙ ልምድ ከህይወት እንደቀሰመ አዛውንት ነው፡፡ ንግግሩ ከሁኔታውና ከባህሪው ውጪ ያደርገዋል።»

READ  በህገወጥ መንገድ ስልክ በማስደወል ኢትዮ ቴሌኮምን ከ36 ሚሊየን ብር በላይ ባሳጣው ግለሰብ ላይ የቅጣት ውሳኔ ተላለፈ

ከዚህም ደራሲው ለሚቀርጸው ገጸ ባህሪ ማንነታቸውን ያገናዘበ መሆን እንዳለበት ያስረዳል፡፡ ይህ ባልሆነበት ሁኔታ ግን ገጸ ባህሪያቱ ፍየል ወዲያ ቅዝምዝም ወዲህ ከሆነ በአንባቢ ዘንድ ታማኝነትና ተቀባይነት ስለማይኖራቸው ድርሰቱ የታለመለትን ያክል አያረካም፡፡ ለምሳሌ ያህል ወጣቱ ደራሲ የሲራክን ስነ ጽሁፋዊ ትችት በብስጭት ሳያስጨርሰው ድርሰቱን መንጭቆ ሲወጣ እናገኘዋለን፡፡

እንግዲህ ይህ የወጣትነት ባህሪያት የሆኑትን ምክር ያለመቀበልን፣ ስሜታዊነት፣ ብስጭትና ችኩልነት ያሳያል፡፡ በመሆኑም ተደራሲ በቀላሉ ገጸ ባህሪውን የእውነተኛው ዓለም ግልባጭ ሆኖ ይቀበለዋል፡፡

የሆነው ሆኖ ችኩሉ ደራሲ ለሲራክ በአንድ ወቅት አግኝቶ የድርሰት መጽሐፉን አሳትሞ በብዛት እንደተሸጠለት ይነግረዋል፡፡ ደራሲውም ወጣት ለመጻፍ ማወቅና ማንበብ እንዳለበት ገልጾ፤ «የተሸጠ መጽሐፍ ሁሉ ኪነታዊ ዋጋ የለውም» ይለዋል፡፡ ወጣቱ ግን «እኔ አንተን አይደለሁም» ብሎት እንደለመደው ይፈረጥጣል፡፡ የወጣት ነገር!

የድርሰት ሥራው የ«ደራሲው» መሪ ገጸ ባህሪ ሲራክ የተባለው የምናብ ዓለም ሰው በድርሰት ዓለም በሚያሳልፈው የህይወት ውጥንቅጥ ውስጥ በመዘወር የቀረበ ነው፡፡ በእነዚህ የህይወት አዙሪቶች ውስጥም ደራሲው ሲራክ ግቡ ድርሰት መሆኑን ተቀብሎና አምኖ ሌሎች ነገረ ዓለሞችን ‹‹የከንቱ ከንቱ ሆነውበት እናገኘዋለን፡፡ ለምሳሌ የቤቱ ጣሪያ ማንጠባጠብ ጉዳዩ አይደለም፤ የቤት አከራዩ ውትወታን ከቁብ አይቆጥረውም፤ ሌላው ቀርቶ የባለቤቱ ጽጌ ኃይለማርያምና የልጁ ነገር ደንታ አይሰጠውም፤ ለሥራውም ግድ የለውም፡፡ ይልቁንም የደራሲው ነፍስ ያረፈው ድርሰቱ ውስጥ ብቻ ነው፡፡
ደራሲው ሲራክ የመጻፍ ዓላማው የሰው ልጆችን ልበ ሙሉነት እና ድፍረት ማበልጸግ እንደሆነ ንኡስ ገጸ ባህሪ ለሆነው እስክንድር እንደሚከተለው ይገልጽለታል፡፡

ልበ ሙሉነትና ደፋርነት በሰው ህይወት ውስጥ መሰረታዊ ነገሮች ናቸው፡፡ የሰው ልጅ የሚያስብ ፍጡር ነው፡፡ አሳቡን በሥራ ለመተርጎም ድፍረት ከሌለው፣ ልበ ሙሉ ካልሆነ፣ ከእንስሳ በምን ይሻላል? ድፍረት ከሌለው፣ ቆራጥ ካልሆነ ሰብአዊ ክብሩንና ነጻነቱን ሊጠብቅና ሊያስከብር አይችልም፡፡ በተለይም ድፍረት የሌላት ብእር ባታበላሽ ይሻላል፡፡ ካድርባይ ብእር ባዶ ወረቀት ይበልጥ ብዙ ይናገራል፡፡ ይለዋል፡፡ በዚህም አንድ ጸሐፊ የፈጠራ ሥራውን ከመጻፉ በፊት ለእውነት አርነት በመገዛት ለድርሰቱ ዓላማ ሊያበጅ እንደሚገባው ሊነግረን ፈልጎ መሆኑ ይገባናል፡፡ ዓላማውም ስነ አመክንዮአዊ (ተጠየቃዊ) በሆነ መልኩ የተረጋገጠ መሆን አለበት፡፡
ችኩሉን ደራሲ ድርጊት አንብቦ ስሜቱን ላለማጋራት የፈለገ የሚመስለው ደራሲ ዳግም ሂስህን ስጠኝ የሚለው እስክንድርን እያመነታ ተቀብሎ በማሄስ ልብ ወለድ ምን መሆን እንዳለበት ይተነትናል፤ ያስረዳል፤ ያስተም ራልም፡፡ በዚህም ደራሲው የአንድ ድርሰት ሥራ ጥራትና ውበት እንዲሁም ከቅርጽ ባሻገር ይዘት ወሳኝ መሆኑን ያስገነዝባል፡፡

READ  ቦር ተራ ቅጥ ላጣው የኢትዮጵያ የዘረኝነት በሽታ መድሃኒት ይኖረው ይሆን?

ድርሰት የተወጠነለትን ዓላማ ሲመታ በግልጽ መታየት እንደሚገባም ያክላል፡፡ ስለዚህም ደራሲያን ለድርሰት ሥራቸው ዓላማ ማበጀት እንዳለባቸውና ዓላማቸውንም በድርሰታቸው በፈጠሯቸው ገጸ ባህሪያትና በገጸ ባህሪያቱ ንግግርና ድርጊት ለማሳየት መታተር እንዳለባቸው ይናገራል፡፡

ከፍ ሲልም ገጸ ባህሪያቱ የሰው ግልባጭ ናቸውና የሁኔታዎች ተገዢ ከመሆን አልፈው በራሳቸው ልዩነት የሚወስዷቸው ነገረ ድርጊትና ነገረ ባህሪ ሊኖራቸው እንደሚገባ ያትታል፡፡ ልዩነቱ ከሌለ ድርሰት ጨው እንደሌለው ወጥ አይጣፍጥም፡፡ ተደራሲም ስሜት አልባ ይሆናል፡፡ በድርሰቱ ውስጥ በሚያጋጥሙ እኩይ ነገሮች አያዝንም፡፡ በሰናዮቹም ሀሴት አይሰማውም፡፡ ድርሰቱም ልብ ወለዳዊ ለዛውን አጥቶ የፍልስፍና መጽሐፍ ይሆናል፡፡
ይህ እንዳይሆን ደራሲው፤ የአካባቢውን ተጨባጭ ሁኔታ መሰረት በማድረግ በሚፈጥ ራቸው ግለሰባዊ ባህሪያት ልዩነቶችን በመፍጠር ሰው ሰው የሚሸት ተቀባይነት ያለው ማድረግ አለበት ይለናል፡፡ ይህ የገጸ ባህሪያት የባህሪና የአመለካከት ልዩነትም ድርሰቱን የተሟላ ያደርገዋል፡፡ ደራሲውንም የታሪኩን ሂደት ከልዩ ልዩ አቅጣጫ ለመለየት ይረዳዋል፡፡ ይህንን በድርሰቱ ውስጥ ለመመልከት ተችሏል፡፡

ደራሲው የተሰኘው የበዓሉ ግርማ ድርሰት ከዚህም በላይ በስነ ጽሁፍ ውስጥ ወሳኝ ስለሆነው የሂስ ባህል የሚያስጨብጥ ቁምነገር አለ፡፡ ከደራሲው ጓደኛ ከእስክንድር ጋር በሚኖራቸው ግንኙነት ውስጥም የሂስ ጥቅሙ ጸሐፊያንን ተስፋ ማስቆረጥ ሳይሆን የበለጠ ጠንክረው እንዲሰሩ ማበረታታት መሆኑን ያሳያል፡፡

ምንም እንኳ ደራሲያን በባህሪያቸው ስለ ራሳቸው ያላቸው ከፍተኛ ግምትና ፍቅር ከራሳቸው ውጪ እንዳይመለከቱ ቢያደርጋቸውም ዋና ገጸ ባህሪ ሲራክ ግን እውነትን የሚሻ ደራሲ፤ ምንም እንኳ ስቃይ ቢሆንበትም ስለ ድርሰቱ የሚነገረውን ሀቅ መቀበል አለበት ይለዋል፡፡ በአጠቃላይ ደራሲ ደፋር መሆን እንዳለበትና ለኪነትም ሀቀኛ መሆን እንዳለበት አስገንዝቦ፤ ይህ ጉዳይ ከመነበብ ጉጉት መቅደም አለበት ሲል ያጠቀልላል፡፡

READ  ቅዱስ ጊዮርጊስ የ2009 የኢትዮጵያ ፕሪሚየር ሊግ ሻምፒዮንነቱን አረጋገጠ

ለማጠቃለል ያክልም ደራሲው ጥሩ መጽሐፍ ለማውጣት ምን ምን ያስፈልጋል በሚለው ላስቀመጠው ጥያቄም ሲመልስ፦
1ኛ. የደራሲ ተግባር አዲስ ነገር መፍጠርና ያንኑ ሰፋ አድርጎ ማስረዳት፣
2ኛ. ማንበብ ማወቅና መመራመር ከዚህ ቀደም የተሰሩ ሥራዎችን ማገናዘብ፣
3ኛ. ከህይወት በተግባር የሚገኝ እውቀት መቅሰምና በድርሰቱም ጠለቅ ያለ ግንዛቤ መውሰድ፣
4ኛ. ጥሩ ልብና ስሜትም ደራሲው ሊኖረው ይገባል፤ እዚህችጋ አንዱን ሊቅ ሰው ጠቅሶ «ሊያስለቅስ የሚችል ደራሲ መጀመሪያ እሱ እራሱ ማልቀስ አለበት» ይላል፡፡
5ኛ. አንጽሮ የማየት ችሎታና የነገሮችን ተቃራኒ ማወቅ ናቸው፡፡ በማለት ያስተምራል፡፡
ከምንምና ከሁሉም ነገር በላይ አንድ ደራሲ ነጻነት እንደሚፈልግ የሚያስገነዝበው ሲራክ ታጋሽነትንም የተላበሰ ነው፡፡

አዲሱ ገረመው | ethpress

Continue Reading

Trending

news.et Mobile App!

It's Faster!

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close