Connect with us

Entertainment

“ሁሉም ሰው ‘ኢትዮጵያ’ ሲል ማየት ደስ ይላል” – ቴዲ አፍሮ

Binyam G-Kirstos

Published

on

“ሁሉም ሰው ‘ኢትዮጵያ’ ሲል ማየት ደስ ይላል” - ቴዲ አፍሮ

“ሁሉም ሰው ‘ኢትዮጵያ’ ሲል ማየት ደስ ይላል” – ቴዲ አፍሮ

ከሙዚቃ ሥራዎቹ በተጨማሪ በኢትዮጵያዊ ማንነት፣ በአንድነትና በፍቅር ዙሪያ አተኩሮ ስለሚሠራ በርካቶች ከዘፋኝነት በላይ አልቀው ይመለከቱታል። ቴዲ አፍሮ “ኢትዮጵያ” የተሰኘውን አዲሱን አልበሙን በተመለከተ ከጽዮን ግርማ ጋር ቆይታ አድርጓል።

“ጥቁር ሰው” የተሰኘው አራተኛ አልበሙን ካወጣ ከአምስት ዓመት ቆይታ በኋላ በቅርቡ ይዞት የመጣው አልበም በቢልቦርድ የሙዚቃ ሰንጠረዥ በዓለም ሙዚቃ ዘርፍ በቁንጮነት ተቀምጧል፡፡ በመጀመሪያው የአልበሙ ሕትመት 600 ሺሕ ቅጂ በማሳተም በሀገሪቱ የሙዚቃ ኢንደስትሪም ሪከርድ ሰብሯል።

በኢንተርኔት አልበሞችን በሚሸጡ ድረ ገጾችም በከፍተኛ ቁጥር ከተገዙት ተርታ ተመድቧል፡፡ ይፋዊ የዩቲዩብ ገጹ ላይ የጫነው ነጠላ ዜማው ተመልካች ብቻ አራት ሚሊዩን ተሻግሯል።

ቴዲ ይህንን “ኢትዮጵያ” የተሰኘውን የሙዚቃ አልበም ከማውጣቱ ዋዜማ ጀምሮ የነበረውን የአድናቂዎቹን ጉጉት እንዲሁም በርካቶች ከዘፋኝነት አልቀው እንደሚመለከቱት ለተጠየቀው ፤ “የተደከመበት ነገር ውጤት አምጥቶ፣ የምትፈልጊው መልዕክት ሰዎች ጋር ደርሶ፣ የሚፈጥረውን ነገር እንደማየት የሚያስደስት ነገር የለም። ይሕ የእግዚያብሔር ፀጋ ነው በዚህ አጋጣሚ ሁሉንም ላመሰግን እወዳለሁ” ሲል ምላሹን በምስጋና ጀምሯል።

ቴዲ በአድናቂዎቹ በጣም መጠበቅ በኪነጥበብ እና በፈጠራ ሥራ ላይ እንደሚጠመድ ሰው ጫናን አያሳድርብህም ወይ? ነፃነትንስ ይሰጥሃል? በሚል ለቀረበለት ጥያቄ ደግሞ፤

“እውነቱን ለመናገር የሰውን የፍቅር መጠን ማየት በራሱ ያስፈራል። እንደዚህ መወደድ ያስፈራል። ይህን መወደድ የሚሰጥ እግዚያብሔር ነው። እኔ ይህንን ነው የማውቀው። ሁሉን ነገር የሚያደርገው እርሱ ነው። እግዚያብሔር ኢትዮጵያን አይተዋትም። ይሄ የትውልዱ የጋራ ድምጽ ነው። እኔም ደግሞ የትውልዱ አካል እንደመሆኔ የሁላችንም ድምጽ፣ አብረን አምጠን ያመጣነው ነገር ነው።” ካለ በኋላ “የጋራ ጉዳይ ላይ ያተኮረ ነገር ነው ። አብረን የምናዜመው እና ኢትዮጵያዊነት ከምንም በላይ አደጋ ላይ የወደቀበት ጊዜ ላይ ነው እንግዲህ እንደ ዕድል ኾኖ የደረሰን ለኛ…. እና እዚህ ጊዜ ላይ ሁላችንም ተባብረን ኢትዮጵያ የምንልበት ዕድል እግዚያብሔር ከፍቶልናል ብዬ አስባለሁ። በእውነት ለመናገር የሰው ምላሽ እኔ በሰጠኋቸው መጠን ነው ብዬ አላምንም። እዚህ ላይ የሚታየው አንድ ሰው ለሐገሩ ያለው ፍቅር፣ ለኢትዮጵያዊነት ያለው ፍቅርና በጋራ ለኖረው ነገር ያለው እምነት ነው። ይህን ስሜት የፈጠረው” ብሏል።

READ  የአትሌቶች ማኅበር የመጀመርያውን ጉባኤ ሊያደርግ ነው ተባለ

ቴዲ የአድናቂዎቹና የሙዚቃ አድማጩ ስሜት በከፍተኛ ሁኔታ ለመነቃቃቱ ዋነኛ ምክንያት ከሀገር ፍቅር የመነጨ እንደሆነ ገልፆታል እንደ ቴዲ አፍሮ በጉልህ ስለመወደዱ ለተጠየቀው ግን “እንደ ቴዲ ላልሽኝ በእውነት እኔንጃ የምለው ነገር የለኝም ከባድ ነው………ከባድ ነው…… ” ሲል በረጅም ትንፋሽ ጨርሶታል።

ቴዲ “ኢትዮጵያ” በተሰኘው አልበሙ አተኩሮ የሰበከው አንድነትና ለኢትዮጵያዊ ማንነት በጋራ መቆምን ነው። “የሀገር ሕልውና የራስ ህልውና ነው። ሀገራችን መዳን የምትችለው ኢትዮጵያዊ እንደቀደመው መንፈስ በአንድነት ኾነን በፍፁም ቅንነት ለመቀጠልና ለማስቀጠል በጋራ ስንጥር ነው። ምክንያቱም ይሄ ቢሆን ደስ ይለኛል የሚባል አይደለም። መሆን ያለበትና የሕልውናችን መሰረት ነው።” ብሏል።

ከሐሳብ ፍጭትና በጋራ ጉዳይ ላይ ከመመካከር ይልቅ ብዙሐኑንም ባይወክል በተወሰነ መልኩ በቋንቋና በጎሳ ያለ ማተኮር እንዳለ ጠቁሞ “ይህን ደግሞ በተቻለ ሁኔታ አስተካክለን ወደ ጋራ ጉዟችን ለመሄድ መጣር አለብን ብሏል።” ቴዲ የረሃብን ጉዳይም በመቆጨት መንፈስ አንስቷል “ብዙ መብላት ያለባቸው ሰዎች አሉ፣ ብዙ የተራቡ ሰዎች አሉ ታሪካችን በረሃብ ተበላሽቷል በዚህ እራሱ መቆጨትና መናደድ አለበን። ቁጭት ከሌለም ወደ ለውጥ ለመሄድ ሃይል አናገኝም” ሲል ኢትዮጵያውያን ስሜታቸውን ዋጥ አድርገው ረሃብንም ጭምር ለማጥፋት መተባበር እንዳለባቸ መክሯል።

“እኛ ሰላምና ፍቅር አንድነት እንፈልጋለን ኢትዮጵያ ዋስትናችን ናት። ሕልውናችን ነው እና ለዚህ ሕልውናችን የጋራ ስሜታችን የተገለጠበት አጋጣሚ ነው።” ያለው ቴዲ “ብዙ የሚያግባቡን አብረን ያደረግናቸው ጥሩ ነገሮች አሉ ወደ ላይ ነው መሄድ ያለብን ወደ ትንሹ መስመር ከተሰበሰብን አስቸጋሪ ነው።” ብሏል።

ዘፈኖቹ ለፖለቲካዊ ትርጉም ክፍት መሆናቸውን …. የሠራውስ አስቦበት እደሆነ ተጠይቆ ፤ “እያንዳንዱ ዘፈኖች….የጋራ…. ሕይወታችንን አንድነታችንን አብረን የኾናቸውን አብረን ያዘንባቸውን አብረን የተደሰትንባቸውን ብዙ አብረን ያደረግናቸውን ነገሮች እንዲገልጹ አድርጌ አስቤበት ነው የሠራሁት” ብሏል።

READ  ዝርፊያን ባህሉ ያደረገው ኢቢሲ የአደባባይ ቅሌት-በቴዲ አፍሮ የፈጠራ ስራ

ቴዲ በነገስታት ላይ ለምን ትኩረት ታደርጋለህ? ተብሎ ሲጠየቅ “ምልክት የሌለው ሕዝብ ይጠፋል። ራዕይ የሌለውም ሕዝብ ይጠፋል ለዚህ ነው እዚህ የደረስነው ። ስለዚህ እንዲህ የጎሉ ምልክቶቻችንን ደግሞ ከነተግባራቸው ከነሥራቸው ሊወደሱና ሊጋቡብን ይገባል።” ብሏል።

አድናቂዎቹ ለሰጡት ምላሽ “በእውነት ለመናገር የሰዉ ምላሽ እኔ በሰጠኋቸው መጠን ነው ብዬ አላምንም። እዚህ ላይ የሚታየው አንድ ሰው ለሐገሩ ያለው ፍቅር፣ ለኢትዮጵያዊነት ያለው ፍቅርና በጋራ ለኖረው ነገር ያለው እምነት ነው። ይህን ስሜት የፈጠረው” ብሏል – VOA Amharic 

Continue Reading

Art and Culture

መጨከክ | አሳዬ ደርቤ በድሬ ቲዩብ

Published

on

መጨከክ | አሳዬ ደርቤ በድሬ ቲዩብ

መጨከክ | አሳዬ ደርቤ በድሬ ቲዩብ

ከሰባት ሰማይ ስር ካለ ጎጆ መሃል
ማጣት፣ መንጣት እንጂ…
ኦናነት ታቅፎ -አይቻልም መጉደል፡፡
.
ልክ እንደ ማረሻው- እንደ መኮትኮቻው
አንገቱን ቀልብሶ ምነው ሆዴን በላው?
የሰለብኩ ይመስል ቆሎውን ከቃጢው፡፡
እንዲህ ነው ሲታጣ- እንዲህ ነው ሲቸግር
ቁራሽ አልባ ሰፌድ- ጥሬ ያጣ ሴደር
የቆፈነው መዳፍ- እንጨት መሰል እግር
የተጠማ እንስራ- ያቀረቀረ አንገት
ምድርን የሚወቅስ- ስቃይ ያዘለ ፊት፤
.
አሁን እግር ጥሎህ ከጎጆው ብትከትም
እግዜሩን አይወቅስም፣ መንግስቱን አያማማም
ቢጠናም ቀኑን ነው- አቀርቅሮ ‘ሚረግም፡፡
ግና እንደምታዬው…
ከኩበት ኩይሳው- ከወናው ሙሃቻ
ከአመዱ መሃከል- ከምዳጃው ዳርቻ
መንግስት ተዠርፍጧል- በአምሳለ ጉልቻ
ቁናው ጥሬ ሲይዝ- ‹‹ግብር አምጣ›› ብቻ!
እዚህ ጉልቻ ላይ ወረቀት ይጣዳል
ሪፖርት ተሰፍቶ እንጎቻ ይሆናል፡፡
ከዚያም…
ቁና ሙሉ ቁጥር- አሃዝ ተደምሮ
የተሰጠው አባት-ያው’ና አቀርቅሮ
በረመጥ አገር ላይ እሳት ተቸግሮ፡፡
.
ዋናው ማምከን እንጂ- አብዝቶ መበደል
እንደ እንቅብ፣ ሞሰቡ- ምድጃው ጭር ሲል
ለካስ አንደ ዶሮ- ሰው’ም ይጨክካል፡፡

 

READ  የአትሌቶች ማኅበር የመጀመርያውን ጉባኤ ሊያደርግ ነው ተባለ
Continue Reading

Education

ጥናቶች ስለ ‹‹አደፍርስ›› ምን አሉ?

Published

on

ጥናቶች ስለ ‹‹አደፍርስ›› ምን አሉ?

ዳኛቸው ወርቁ የኢትዮጵያን ሥነ ጽሑፍ በዓለም አቀፍ መድረክ ካስተዋወቁ በጣት ከሚቆጠሩ ኢትዮጵያውያን ጸሓፍት አንዱ ሲሆን፤ አደፍርስ በሚል የፈጠራ ጽሁፉም ይታወቃል፡፡ የድርሰት ስራው ዛሬም ድረስ ላሉ አንባቢያን ግርታን የሚፈጥር ከመሆኑም ባሻገር ልብ ወለዱን አንብቦ ለመረዳት ብዙዎች ሲቸገሩ ይስተዋላሉ፡፡ ሃያሲያኑ ግን ድርሰቱ ለስነ ጽሁፍ መበልጸግ የራሱ ጉልህ ሚና እንዳለው በማመላከት በመጽሐፉ ላይ የተለያዩ ጥናቶችን አድርገዋል፡፡ ከብዙ በጥቂቱ ለማስቃኘትም እነሆ…

ዘውዱ አክሊሉ(1973) ‹‹በአደፍርስ ልብ ወለድ ውስጥ የሚገኙ ምሳሌያዊ አነጋገሮች›› በሚል ርዕስ ጥናት አሰናድቶ ስለ ምሳሌያዊ አነጋገር ምንነት፣ መሰረታዊ አመጣጥና አገልግሎት ገለጻ አድርጓል፡፡

ዘውዱ በአማርኛ ሥነ ጽሁፍ ውስጥ ምሳሌያዊ አነጋገሮች በትክክለኛ ቦታ እየገቡ የታሰበውን ሀሳብ በጉልህ ሲገልጹ ከሚታይባቸው ልብ ወለዶች መካከል አንዱ አደፍርስ መሆኑን ገልጿል፡፡ በተለይ በባላባቱና በጭሰኛው መካከል ያለውን ግንኙነት ለማሳየት ረድቷል፡፡ በምሳሌነትም በልብ ወለዱ ላይ ከተካተቱት የምናብ ዓለም ሰዎች የወይዘሮ አሰጋሽን እምነትና ማንነት የሚወክሉትን ሥርአተ ማህበር በሚነገሯቸው ምሳሌያዊ አነጋገሮች ውስጥ እንዴት እንደተገለጸ ለማሳየት ሞክሯል፡፡ ማጠቃለያውም የሚነግረን በጉልተኛ ስርአተ ማህበር ውስጥ ያሉት ፊውዳሎች አገዛዝም አንታዘዝም ያሉትን የመደብ ተቀናቃኞች ለማሞገሺያና ማበረታቻ ምሳሌያዊ አነጋገሮችን እንደሚጠቀሙ ነው፡፡

ፈቃደ አዘዘ(1990) ‹‹ የገለጻና የምልልስ ፋይዳ በአደፍርስ የመጀመሪያ ምእራፍ›› በሚል ርዕስ በኢትዮጵያ ቋንቋዎችና ስነ ጽሁፍ መጽሔት ላይ ያቀረበውን ደግሞ እንመልከት፦
ፈቃደ በዚህ ጥናቱ አደፍርስ ልብ ወለድ እስከዛሬ ከታተሙት የአማርኛ ልብ ወለዶች በተለይ በአጻጻፍ ቴክኒኩ እመርታ የታየበት ልብ ወለድ መሆኑን በመግለጽ፤ ይህ የአጻጻፍ ቴክኒክ የታመቀበት ነው ያለውን የመጀመሪያ ምእራፍ ብቻ ወስዶ በገለጻ( ዲስክሪፕሽን) እና በምልልስ ( ዲያሎግ) አማካኝነት አካዳሚያዊ ውይይት መክፈት የሚል አላማን አንግቦ የተከናወነ በመሆኑ ለስነጽሁፍ ተመራማሪዎችም በር ከፋች ሆኗል፡፡

READ  የኢትዮ ቴሌኮም ምክትል ስራ አስኪያጅ በሙስና ተጠርጥረው በቁጥጥር ስር መዋላቸው ተገለጸ

እንደ ፈቃደ አዘዘ እይታ በአደፍርስ መጀመሪያው ምእራፍ ላይ የቀረበው ሰፊ ገለጻ የአካባቢውን ማህበረሰብ ማንነት ለመጠቆም የሞከረ ነው፡፡ ይህ ሲባል የአካባቢውን ተፈጥሮአዊ ገጽታ፣ የነዋሪውን ሐይማኖትና ታሪክ፣ በአካባቢው የሚኖሩ ሰዎችን ከየትመጥነት(ጎሳ) በቀጥታ ከመንገር ይልቅ በፈጠራዊ አቀራረብ ማሳየት ችሏል፡፡ ድርሰቱን ፈቃደ እንደሚያሄሰው ‹‹ ምሳሌያዊ አጠቃቀምን በመጠቀም ሆን ብሎ የድርሰት አጻጻፍ ቴክኒኩን ለማበልጸግ የሞከረ የመጀመሪያው የአገሪቱ ልብ ወለድ ደራሲ ዳኛቸው ነው›› የሚል መደምደሚያ ሰጥቷል፡፡

ትንሳኤ ሰርሃኔ (1978) ‹‹ የስነ ቃል አጠቃቀም በአደፍርስና በፍቅር እስከ መቃብር ውስጥ›› በሚል ርዕስ ጥናት አዘጋጅቷል፡፡ የስነ ቃል አገልግሎት በአደፍርስ ተረትና ምሳሌዎች ለምክርና በክርክር ጊዜ ለሚነሱ ቅራኔዎች በአስረጂነት መዋላቸውን፤ ተረት ለይዘት ማበልጸጊያና ለአጻጻፍ ቴክኒክ ማጎልበቻነት ማገልገሉን፤ አፈ ታሪክ ገጸ ባህሪያት በድርጊታቸው፣ በእምነታቸውና በፍልስፍናቸው ማንነታቸውን ለማሳወቅና እና በገጸ ባህሪያት መካከል ያለውን ቅራኔ ለማጉላት መርዳቱን፤ የፍቅር ግጥም የገጸ ባህሪያን ማንነት ለማሳወቅ፣ መቼቱን ለማጉላትና አካባቢያዊ ለዛ ለመስጠት፣ የህብረተሰቡንም ውስጣዊ የስሜት ንዝረት ለመግለጽ ማስቻሉን፤ የቀረርቶና የፉከራ ግጥም ደግሞ የገጸ ባህሪያቱን ማንነት ለማሳወቅና በሁለቱ መደቦች መካከል ያለውን ግጭት አክርሮ ለማሳየት መዋላቸውን ገልጿል፡፡

ትንሳኤ በማጠቃለያ ላይ እንዳሰፈረው ደራሲያን ስነ ቃል ለይዘት ማበልጸጊያ፣ ለገጸ ባህሪያት መቅረጫ፣ ለመቼት ገለጻ፣ ለአደራረስ ቴክኒክ ማጎልበቻ የሚጠቅሙ ሲሆን፤ ነገር ግን በአብዛኛው ሆን ብሎ ስነ ቃልን ለተለያዩ ተግባሮች ሲገለገል የሚስተዋለው ዳኛቸው መሆኑን ያስረዳል፡፡

ቴዎድሮስ ገብሬ (2001) ‹‹ በአማርኛ የርዕይ መነጠቅ ልቦለዶች›› በሚል ርዕስ ‹‹ በይነ ዲሲፕሊናዊ የስነ ጽሁፍ ንባብ›› በሚለው መጽሐፍ ውስጥ ስለ አደፍርስ ጥልቅ ግንዛቤ ይዞ ተነስቷል፡፡ ጥናቱ ትኩረት የሚያደርገው በአራት ልብ ወለዶች ማለትም በፍቅር እስከ መቃብር፣ የቴዎድሮስ እንባ፣ ከአድማስ ባሻገር፣ እና አደፍርስ ላይ ሲሆን፤ ዋና ዓላማውም በእነዚህ አራት ልብ ወለዶች ውስጥ የሚኖሩ የጋራ ጉዳዮችን እና ተመሳሳይ ገጽታዎችን ፈልጎ ማግኘትና ነቅሶ ማሳየት አብይ ትኩረት በማድረግ ድርሰቶቹ የርዕይ መነጠቅ ልብ ወለዶች ናቸው የሚለውን መላምት ማረጋገጥ ነው፡፡ በተጨማሪም ልብ ወለዶቹ በሁለት ታላላቅ የለውጥ እንቅስቃሴዎች መካከል በመከየናቸው ( ከ1953ቱ የመፈንቅለ መንግስት ሙከራ እና በ1966ቱ አብዮት መሆ ኑን ልብ ይለዋል፡፡)

READ  የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ከመነሳቱ በፊት ሕገወጥ ቤቶችን ለማፍረስ ታስቧል

ዘመኑን ማንጸሪያ በማድረግ ከታሪክ አኳያ በማጥናት ማህበረ- ፖለቲ ካዊ ፋይዳቸውን ማሳየት የጥናቱ ተጨማሪ ተግባር እንደሆነ ተጠቁሟል፡፡

ቴዎድሮስ ገብሬ ሌሎች የስነ ጽሁፍ ተቺዎ ችን አብነት በማድረግ አራቱ ስራዎች በየራሳቸው መንገድ የአማርኛን ስነ ጽሁፍ በይዘት በማበ ልጸግና በቅርጽ በማራቀቅ ረገድ አቻ የማይገኝላቸው ልሂቃን ስራዎች (ማስተር ፒስ) መሆናቸውን ገልጿል ፡፡ ትንታኔው እንደሚነ ግረን በአራቱም ልብ ወለዶች ውስጥ የተስተዋሉ የገጸ ባህሪያት ሞቶች አሉ፡፡ እነዚህ ሞቶች ደግሞ በተቀሩት ቋሚ ገጸ ባህሪያት ህይወት ላይ ጫናን መፍጠር የቻሉ ናቸው፡፡ ቢያንስ ቢያንስ የአንዱን ገጸ ባህሪ የኖሮ ፈለግ የሚያስትና ለፍጹማዊ ባይተዋርነት የሚዳርጉ ናቸው፡፡( ለምሳሌ የአደፍርስ ሞት ጺዎኔ ላይ ተጽእኖውን አሳርፏል፡፡) ይህን ሞት ተከትሎ ቋሚ ገጸ ባህሪያቱ ርዕያቸው ይነጠቃል፡፡ ቀቢጸ ተስፋ ላይ ይወድቃሉ፡፡ ሲገነቡት የኖሩት ህልማቸው በቅጽበት ይፈርሳል፡፡ ያዝኩት ያሉት ተስፋ በድንገት ከእጃቸው ያመልጣል፡፡ ለአብነትም ጺዎኔ ቤተሰቦቿን ገፍታ እከተማ መጥታ አደፍርስን ማግኘት ብታቅድም በአደፍርስ ሞት ምክንያት ግን ተስፋዋ ሁሉ ሲበንን እናያለን፡፡

እነዚህ ርዕያቸውን የተነጠቁ ገጸ ባህሪያት በልፋታቸው፣ በድካማቸው፣ በተስፋቸውና በጉጉታቸው ከንቱነት የተነሳ በህይወታቸው ፍጹም ተስፋ በመቁረጥ መጨረሻቸው ግዞት መውረድ ( ገዳም መግባት ወይም እስር ቤት ይሆናል፡፡) ለማሳያም ጺዎኔ በአደፍርስ ሞት ተስፋ በመቁረጧ ገዳም ገብታለች፡፡

በሌላ በኩል ልብ ወለዶቹን በጊዜው ከነበረ ታሪክና ፖለቲካ ጋር በማናበብ የትምህርት፣ የማህበራዊ፣ ለውጥና የተማሪዎች እንቅስቃሴ በልብ ወለዶቹ ውስጥ የተቀነቀኑ ጉዳዮች መሆናቸው ተጠቁሟል፡፡

አደፍርስም የዚሁ ማሳያ ሲሆን፤ ትናንትን የሚጠቅስና በትናንት የሚያዝን ብቻ ሳይሆን በዋናነት ነገን የሚተነብይ ከፍርሃት፣ ከስጋና ከጭንቀት ጋር ተዛምዶ የቀረበ ነው፡፡

READ  ዝርፊያን ባህሉ ያደረገው ኢቢሲ የአደባባይ ቅሌት-በቴዲ አፍሮ የፈጠራ ስራ

አሰፋ መኮንን (2009) ‹‹ የትረካ ስልት በአደፍረስና ግራጫ ቃጭሎች›› በሚል ርዕስ ጥናቱን የሰራ ሲሆን፤ የትንተና አካሄዱ ከላይ የቀረቡትን ዋና ዋና ነጥቦች መሰረት አድርጎ አደፍርስ የተተረከው በሶስተኛ መደብ አንጻር በአብዛኛው በተመጠነ መልኩ ነው ይላል፡፡ ይህም ማለት ተራኪው ከገጸ ባህሪያቱ በስተጀርባ የተደበቀ እንዲሁም በልምድና በምልከታው ውሱን ነው፡፡ ይህ ደግሞ አደፍርስን ልዩ የሚያደርገውና የሃያኛው ክፍለ ዘመን አስተሳሰብ የሚለው መርህ የተተገበረበት ነው በማለት አስቀምጧል፡፡ ካሉት የንግግርም ሆነ የሀሳብ አቀራረብ መንገዶች ውስጥ አደፍርስ ነጻ ርቱእ ንግግርና ርቱእ የሀሳብ አቀራረብ ብቻ ገኖ የሚስተዋልበትና በውስጣዊ ግለ ወግ መልክ የተሞከረ ድርሰት እንደሆነ ጥናቱ አመላክቷል፡፡

በወፍ በረር እነዚህን ጥናቶች አየን እንጂ ስለ አደፍርስ ያጠኑ አጥኚዎች እነዚህ ብቻ አይደሉም፡፡ ከላይ የተመለከትናቸው ጽሁፎችም በመጠኑም ቢሆን አደፍርስ እንዴት እንደተጠናና ለስነ ጽሁፍ እድገት ምን አበርክቶ እንዳለው አሳይተውናል፡፡ ethpress

አዲሱ ገረመው

Continue Reading

Art and Culture

ደራሲው- «በደራሲው መፅሐፍ ድርሰትን ሲደርስ»

Published

on

ደራሲው- «በደራሲው መፅሐፍ ድርሰትን ሲደርስ»

ደራሲ በዓሉ ግርማ በኢሉባቦር ክፍለ ሀገር ሱጴ በምትባል ስፍራ በ1928 ዓ.ም ተወለደ፡፡ እድሜው ለትምህርት ሲደርስ የአንደኛ ደረጃ ትምህርቱን በልዕልት ዘነበወርቅ ትምህርት ቤት ሁለተኛ ደረጃ ትምህርቱን ደግሞ በጄኔራል ዊንጌት ትምህርት ቤት አጠናቋል፡፡ ከዚያም በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በፖለቲካል ሳይንስና በዓለም አቀፍ ግንኙነት የትምህርት ዘርፍ የመጀመሪያ ዲግሪ ያገኘ ሲሆን፤ በዚሁ ተመሳሳይ መስክ ከአውሮፓ የማስተርስ ዲግሪውን ማግኘቱን የታሪክ ማህደሩ ያሳያል፡፡

ደራሲ በዓሉ ግርማ በተለይ በልብ ወለድና በፈጠራ የስነ ጽሁፍ ሥራዎች ከታወቁት የኢትዮጵያ የዘመኑ ደራሲዎች መካከል ተወዳጅነትና ዝናን ያተረፈ እውቅ ደራሲ ነበር፡፡ ከጻፋቸው ዘመን ተሸጋሪ ከሆኑ ድርሰቶችም፦ ከአድማስ ባሻገር፣ የቀይ ኮኮብ ጥሪ፣ የህሊና ደውል፣ ሐዲስ፣ ደራሲውና ኦሮማይ ተጠቃሽ ናቸው፡፡

የመጨረሻው መጽሐፉ የሆነው ኦሮማይ በወቅቱ በነበረው የደርግ መንግሥት ሊደገፍ ባለመቻሉ በ1976 ዓ.ም ለደራሲው ህይወት መጥፋት መንስኤ ሊሆን እንደቻለ ብዙ መላ ምቶች ተቀምጠዋል፡፡ ከሁሉም በላቀ መልኩ ደራሲው የተሰኘው የፈጠራ ሥራው ስለ ስነጽሁፍ ምንነት እና ጥቅም እንዲሁም ስለ ደራሲያን ዓለም በማስቃኘት ረገድ ወደር አይገኝለትም ይላሉ የሥነ ጽሁፍ ምሁራን፡፡ በዚህች አጭር ጽሁፍ ላይም የልብ ወለድ ድርሰት መጠነኛ ዳሰሳ በማድረግ ደራሲው ስለ ስነ ጽሁፍ ለማስተላለፍ የሞከረውን መልእክት ጭብጥ መድገም ነው፡፡

የልብ ወለድ ድርሰት መሰረታዊ ስርዓት እንዳለው በማተት የሚጀምረው የደራሲው ሲራክ ለአንድ ወጣትና ጀማሪ ምክር ሲለግሰው እናገኘዋለን፡፡ ወጣቱ ምክሩን ባይቀበለውም ቅሉ «የመጽሐፍህ ዋና ገጸ ባህሪ የአስራ አራት ዓመት ልጅ ሆኖ ሳለ የሚናገረውና የሚያስበው እንደ ዪኒቨርሲቲ ምሁር ወይም ብዙ ልምድ ከህይወት እንደቀሰመ አዛውንት ነው፡፡ ንግግሩ ከሁኔታውና ከባህሪው ውጪ ያደርገዋል።»

READ  የአስቸኳይ ጊዜ አዋጁ ከመነሳቱ በፊት ሕገወጥ ቤቶችን ለማፍረስ ታስቧል

ከዚህም ደራሲው ለሚቀርጸው ገጸ ባህሪ ማንነታቸውን ያገናዘበ መሆን እንዳለበት ያስረዳል፡፡ ይህ ባልሆነበት ሁኔታ ግን ገጸ ባህሪያቱ ፍየል ወዲያ ቅዝምዝም ወዲህ ከሆነ በአንባቢ ዘንድ ታማኝነትና ተቀባይነት ስለማይኖራቸው ድርሰቱ የታለመለትን ያክል አያረካም፡፡ ለምሳሌ ያህል ወጣቱ ደራሲ የሲራክን ስነ ጽሁፋዊ ትችት በብስጭት ሳያስጨርሰው ድርሰቱን መንጭቆ ሲወጣ እናገኘዋለን፡፡

እንግዲህ ይህ የወጣትነት ባህሪያት የሆኑትን ምክር ያለመቀበልን፣ ስሜታዊነት፣ ብስጭትና ችኩልነት ያሳያል፡፡ በመሆኑም ተደራሲ በቀላሉ ገጸ ባህሪውን የእውነተኛው ዓለም ግልባጭ ሆኖ ይቀበለዋል፡፡

የሆነው ሆኖ ችኩሉ ደራሲ ለሲራክ በአንድ ወቅት አግኝቶ የድርሰት መጽሐፉን አሳትሞ በብዛት እንደተሸጠለት ይነግረዋል፡፡ ደራሲውም ወጣት ለመጻፍ ማወቅና ማንበብ እንዳለበት ገልጾ፤ «የተሸጠ መጽሐፍ ሁሉ ኪነታዊ ዋጋ የለውም» ይለዋል፡፡ ወጣቱ ግን «እኔ አንተን አይደለሁም» ብሎት እንደለመደው ይፈረጥጣል፡፡ የወጣት ነገር!

የድርሰት ሥራው የ«ደራሲው» መሪ ገጸ ባህሪ ሲራክ የተባለው የምናብ ዓለም ሰው በድርሰት ዓለም በሚያሳልፈው የህይወት ውጥንቅጥ ውስጥ በመዘወር የቀረበ ነው፡፡ በእነዚህ የህይወት አዙሪቶች ውስጥም ደራሲው ሲራክ ግቡ ድርሰት መሆኑን ተቀብሎና አምኖ ሌሎች ነገረ ዓለሞችን ‹‹የከንቱ ከንቱ ሆነውበት እናገኘዋለን፡፡ ለምሳሌ የቤቱ ጣሪያ ማንጠባጠብ ጉዳዩ አይደለም፤ የቤት አከራዩ ውትወታን ከቁብ አይቆጥረውም፤ ሌላው ቀርቶ የባለቤቱ ጽጌ ኃይለማርያምና የልጁ ነገር ደንታ አይሰጠውም፤ ለሥራውም ግድ የለውም፡፡ ይልቁንም የደራሲው ነፍስ ያረፈው ድርሰቱ ውስጥ ብቻ ነው፡፡
ደራሲው ሲራክ የመጻፍ ዓላማው የሰው ልጆችን ልበ ሙሉነት እና ድፍረት ማበልጸግ እንደሆነ ንኡስ ገጸ ባህሪ ለሆነው እስክንድር እንደሚከተለው ይገልጽለታል፡፡

ልበ ሙሉነትና ደፋርነት በሰው ህይወት ውስጥ መሰረታዊ ነገሮች ናቸው፡፡ የሰው ልጅ የሚያስብ ፍጡር ነው፡፡ አሳቡን በሥራ ለመተርጎም ድፍረት ከሌለው፣ ልበ ሙሉ ካልሆነ፣ ከእንስሳ በምን ይሻላል? ድፍረት ከሌለው፣ ቆራጥ ካልሆነ ሰብአዊ ክብሩንና ነጻነቱን ሊጠብቅና ሊያስከብር አይችልም፡፡ በተለይም ድፍረት የሌላት ብእር ባታበላሽ ይሻላል፡፡ ካድርባይ ብእር ባዶ ወረቀት ይበልጥ ብዙ ይናገራል፡፡ ይለዋል፡፡ በዚህም አንድ ጸሐፊ የፈጠራ ሥራውን ከመጻፉ በፊት ለእውነት አርነት በመገዛት ለድርሰቱ ዓላማ ሊያበጅ እንደሚገባው ሊነግረን ፈልጎ መሆኑ ይገባናል፡፡ ዓላማውም ስነ አመክንዮአዊ (ተጠየቃዊ) በሆነ መልኩ የተረጋገጠ መሆን አለበት፡፡
ችኩሉን ደራሲ ድርጊት አንብቦ ስሜቱን ላለማጋራት የፈለገ የሚመስለው ደራሲ ዳግም ሂስህን ስጠኝ የሚለው እስክንድርን እያመነታ ተቀብሎ በማሄስ ልብ ወለድ ምን መሆን እንዳለበት ይተነትናል፤ ያስረዳል፤ ያስተም ራልም፡፡ በዚህም ደራሲው የአንድ ድርሰት ሥራ ጥራትና ውበት እንዲሁም ከቅርጽ ባሻገር ይዘት ወሳኝ መሆኑን ያስገነዝባል፡፡

READ  ከጋምቤላ በድጋሚ ህፃናት ታፍነው ወደ ደቡብ ሱዳን ተወሰዱ

ድርሰት የተወጠነለትን ዓላማ ሲመታ በግልጽ መታየት እንደሚገባም ያክላል፡፡ ስለዚህም ደራሲያን ለድርሰት ሥራቸው ዓላማ ማበጀት እንዳለባቸውና ዓላማቸውንም በድርሰታቸው በፈጠሯቸው ገጸ ባህሪያትና በገጸ ባህሪያቱ ንግግርና ድርጊት ለማሳየት መታተር እንዳለባቸው ይናገራል፡፡

ከፍ ሲልም ገጸ ባህሪያቱ የሰው ግልባጭ ናቸውና የሁኔታዎች ተገዢ ከመሆን አልፈው በራሳቸው ልዩነት የሚወስዷቸው ነገረ ድርጊትና ነገረ ባህሪ ሊኖራቸው እንደሚገባ ያትታል፡፡ ልዩነቱ ከሌለ ድርሰት ጨው እንደሌለው ወጥ አይጣፍጥም፡፡ ተደራሲም ስሜት አልባ ይሆናል፡፡ በድርሰቱ ውስጥ በሚያጋጥሙ እኩይ ነገሮች አያዝንም፡፡ በሰናዮቹም ሀሴት አይሰማውም፡፡ ድርሰቱም ልብ ወለዳዊ ለዛውን አጥቶ የፍልስፍና መጽሐፍ ይሆናል፡፡
ይህ እንዳይሆን ደራሲው፤ የአካባቢውን ተጨባጭ ሁኔታ መሰረት በማድረግ በሚፈጥ ራቸው ግለሰባዊ ባህሪያት ልዩነቶችን በመፍጠር ሰው ሰው የሚሸት ተቀባይነት ያለው ማድረግ አለበት ይለናል፡፡ ይህ የገጸ ባህሪያት የባህሪና የአመለካከት ልዩነትም ድርሰቱን የተሟላ ያደርገዋል፡፡ ደራሲውንም የታሪኩን ሂደት ከልዩ ልዩ አቅጣጫ ለመለየት ይረዳዋል፡፡ ይህንን በድርሰቱ ውስጥ ለመመልከት ተችሏል፡፡

ደራሲው የተሰኘው የበዓሉ ግርማ ድርሰት ከዚህም በላይ በስነ ጽሁፍ ውስጥ ወሳኝ ስለሆነው የሂስ ባህል የሚያስጨብጥ ቁምነገር አለ፡፡ ከደራሲው ጓደኛ ከእስክንድር ጋር በሚኖራቸው ግንኙነት ውስጥም የሂስ ጥቅሙ ጸሐፊያንን ተስፋ ማስቆረጥ ሳይሆን የበለጠ ጠንክረው እንዲሰሩ ማበረታታት መሆኑን ያሳያል፡፡

ምንም እንኳ ደራሲያን በባህሪያቸው ስለ ራሳቸው ያላቸው ከፍተኛ ግምትና ፍቅር ከራሳቸው ውጪ እንዳይመለከቱ ቢያደርጋቸውም ዋና ገጸ ባህሪ ሲራክ ግን እውነትን የሚሻ ደራሲ፤ ምንም እንኳ ስቃይ ቢሆንበትም ስለ ድርሰቱ የሚነገረውን ሀቅ መቀበል አለበት ይለዋል፡፡ በአጠቃላይ ደራሲ ደፋር መሆን እንዳለበትና ለኪነትም ሀቀኛ መሆን እንዳለበት አስገንዝቦ፤ ይህ ጉዳይ ከመነበብ ጉጉት መቅደም አለበት ሲል ያጠቀልላል፡፡

READ  የደብረ ሊባኖስ ሰማእታት በፋሽት ጣሊያን በግፍ መጨፍጨፋቸው ሲታወስ!

ለማጠቃለል ያክልም ደራሲው ጥሩ መጽሐፍ ለማውጣት ምን ምን ያስፈልጋል በሚለው ላስቀመጠው ጥያቄም ሲመልስ፦
1ኛ. የደራሲ ተግባር አዲስ ነገር መፍጠርና ያንኑ ሰፋ አድርጎ ማስረዳት፣
2ኛ. ማንበብ ማወቅና መመራመር ከዚህ ቀደም የተሰሩ ሥራዎችን ማገናዘብ፣
3ኛ. ከህይወት በተግባር የሚገኝ እውቀት መቅሰምና በድርሰቱም ጠለቅ ያለ ግንዛቤ መውሰድ፣
4ኛ. ጥሩ ልብና ስሜትም ደራሲው ሊኖረው ይገባል፤ እዚህችጋ አንዱን ሊቅ ሰው ጠቅሶ «ሊያስለቅስ የሚችል ደራሲ መጀመሪያ እሱ እራሱ ማልቀስ አለበት» ይላል፡፡
5ኛ. አንጽሮ የማየት ችሎታና የነገሮችን ተቃራኒ ማወቅ ናቸው፡፡ በማለት ያስተምራል፡፡
ከምንምና ከሁሉም ነገር በላይ አንድ ደራሲ ነጻነት እንደሚፈልግ የሚያስገነዝበው ሲራክ ታጋሽነትንም የተላበሰ ነው፡፡

አዲሱ ገረመው | ethpress

Continue Reading

Trending

news.et Mobile App!

It's Faster!

By continuing to use the site, you agree to the use of cookies. more information

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close